در حضور نور الهی قرآن

اسباب نزول

فهرست

معنى اسباب نزول‏

            معنى لغوى «اسباب»

                       کلمه «سبب و اسباب» در قرآن کریم

           معنى اصطلاحى اسباب النزول

انواع آیات و سور قرآنى در رابطه با اسباب النزول

           آیات و سورى که فاقد «اسباب النزول» خاص مى‏باشند

                       آیات و سورى که تاریخ زندگانى و حوادث و رویدادهاى مربوط به امّتهاى گذشته در طى آنها مطرح است

                       بسیارى از  اخبار غیبى و ترسیم دورنماى عالم برزخ، و بهشت و دوزخ، و حالات روز قیامت، و گزارش احوال بهشتیان و دوزخیان و امثال آنها

         آیات و سورى که داراى اسباب النزول خاصّى هستند

                      حوادث و رویدادهاى مهم

                               حوادث جالب و سازنده

                                                سیرى این چنین از سوى حق در سوى خلق

                                                 بخشش و ایثارى که اگر جهان، حاتم طائى مى‏بود روا است بر آن رشک برد

                                                  پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه و آله و سلم) از مؤمنان روى گردان نیست

                              حوادث زشت و ویرانگر

                                                دسیسه یهودیان و فتنه انگیزى آنها میان مسلمین

                                                لغزش و اشتباه فاحش و غیر قابل اغماض

                                               افشاء و خنثى سازى ترفندهاى منافقین «مسجد ضرار»:

                      پرسشهاى مردم از رسول اکرم (صلّى اللّه علیه و آله و سلم)

مسائل قابل بحث و بررسى در باره «اسباب النزول»

                        فوائد معرفت و شناخت «اسباب النزول» و اهمیت و ارزش آن

                                                اهمیت و ارزش شناخت اسباب النزول

                                                امیر المؤمنین على (علیه السلام) آگاه‏ترین و تواناترین فرد در زمینه اسباب النزول

                      فوائد شناخت «اسباب النزول»

                               بازیافتن وجه و راز حکمت الهى در نحوه تشریع و قانون‏گذارى

                               وقوف و آگاهى به مدلول صحیح آیات و رفع ابهام از چهره مفاهیم ظاهرى آنها

                                کسب اطلاع راجع به شخص یا اشخاصى که آیه در باره آنها نازل شده است

                                 تسهیل حفظ و درک آیات و تثبیت آنها در ذهن

                    آیا ملاک، عموم لفظ است و یا خصوص سبب

 

معنى اسباب نزول‏

معنى لغوى «اسباب»

اسباب، جمع «سبب» مى‏باشد، و خود سبب از لحاظ لغت داراى معانى زیر است:

رسن یا ریسمان و هر چه بدان به دیگرى پیوسته شود، پیوند، خویشاوندى، حیات، ناحیه و راه، باعث و موجب، دستاویز، افزار و آلت و وسیله، و امثال آنها. « مرحوم طبرسى مى‏نویسد: سبب عبارت از هر چیزى است که مى‏توان به وسیله آن به هدف رسید. و از این جهت است که به ریسمان، و راه، و در، «سبب» مى‏گویند. (مجمع البیان )

 

کلمه «سبب و اسباب» در قرآن کریم بر طبق پاره‏اى از مفاهیم یاد شده به کار رفته است:

الف- به مفهوم رسن و ریسمان، و هر چیزى که مى‏توان به وسیله آن به چیزى دست یافت، در آیه:

 «مَنْ کانَ یَظُنُّ أَنْ لَنْ یَنْصُرَهُ اللَّهُ فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ فَلْیَمْدُدْ بِسَبَبٍ إِلَى السَّماءِ ثُمَّ لْیَقْطَعْ فَلْیَنْظُرْ هَلْ یُذْهِبَنَّ کَیْدُهُ ما یَغِیظُ» (حج: 15):

اگر کسى چنین مى‏پندارد که خداوند متعال، پیامبرش را در دنیا و آخرت هرگز یارى نخواهد کرد پس ریسمانى به سوى آسمان بکشد و آنرا به سقف آسمان ببندد، آنگاه آنقدر آنرا بکشد تا از هم گسسته گردد و خفه شود و بمیرد. پس او باید بیندیشد که آیا حیله و چاره او مى‏تواند غیظش را فرو نشاند [یعنى اگر او از کینه خفه گردد و بمیرد، خدا هم پیامبرش را یارى خواهد داد].

ب- وسیله و ابزار و یا طریق و راه:

 «وَ آتَیْناهُ مِنْ کُلِّ شَیْ‏ءٍ سَبَباً» (کهف: 83):

ما به ذى القرنین هر وسیله‏اى را که بتواند از رهگذر آن به مراد خویش برسد اعطاء کردیم (و یا در باره هر چیزى، راه و ناحیه‏اى را به او نشان دادیم).

ج- پیوند و خویشاوندى

 «إِذْ تَبَرَّأَ الَّذِینَ اتُّبِعُوا مِنَ الَّذِینَ اتَّبَعُوا وَ رَأَوُا الْعَذابَ وَ تَقَطَّعَتْ بِهِمُ الْأَسْبابُ» (بقره: 166):

آنگاه که رهبران و رؤساء از پیروان خود اظهار تنفر و بیزارى مى‏کنند، و همه آنان- اعم از تابع و متبوع- عذاب خداى متعال را شهود مى‏نمایند، و رابطه و پیوندها میان آنها از هم گسسته مى‏گردد، (یا اسباب نجات از آنها گسیخته مى‏شود ...).

د- ابواب و درها،

 «أَمْ لَهُمْ مُلْکُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَیْنَهُما فَلْیَرْتَقُوا فِی الْأَسْبابِ» (ص: 10):

آیا سلطه و اقتدار بر آسمانها و زمین و آنچه میان آن دو قرار دارد از آن آنها است، آرى اگر مدعى چنین سلطه و اقتدارى هستند در ابواب و طرق آسمانها صعود کرده و بدان سو بالا روند.

ه- طرق و راهها،

 «یا هامانُ ابْنِ لِی صَرْحاً لَعَلِّی أَبْلُغُ الْأَسْبابَ» (مؤمن غافر: 36):

فرعون گفت اى هامان، براى من کاخى بلند و استوار بنا کن تا شاید بتوانم به طرق و راههاى وصول از آسمانى به آسمان دیگر دست یابم [و یا به اسباب و وسائلى دسترسى پیدا کنم که بتواند مرا به مقصود و هدفم نائل سازد].

تذکر : «سبب» در اصل به معنى هر امرى است که موجب دسترسى به هدف مى‏گردد. و این معنى و مفهوم در کلمه «سبب» و یا «اسباب»- که در موارد متعددى از قرآن کریم به کار رفته‏اند- در مد نظر است، و این مفهوم در طى آیاتى که یاد شده است مصداقا تنوع مى‏یابد. بنابراین باید ریسمان، وسیله و ابزار، پیوند و خویشاوندى، ابواب، طرق، و امثال آنها را از مصادیق چنین مفهومى برشمرد

معنى اصطلاحى اسباب النزول

مقدمه:

/ 0 نظر / 19 بازدید